«Ακούγοντας» την ελληνική γεωργία | Κώστας Πλιάκος

Από την Κρήτη και τα κηπευτικά της επιστρέφουμε στην Αττική και συγκεκριμένα στα Μέγαρα όπου έχει έδρα το Αγροτικός Συνεταιρισμός Φυλλωδών Μεγάρων, από τους μεγαλύτερους στο είδους τους στην Ελλάδα. Λίγοι το γνωρίζουν αλλά από τα Μέγαρα κυρίως, τρέφεται όλη η Αττική, όσον αφορά τα φυλλώδη λαχανικά. Κόστος ενέργειας, έλλειψη εργατικών χεριών και αθέμιτος ανταγωνισμός, είναι κατά τους κ.κ. Δάλλα και Βασιλόπουλο οι βασικές αιτίες για το ότι στο κοντινό μέλλον, τα φυλλώδη λαχανικά θα είναι λιγότερα και ακριβότερα. Επισημαίνουν επίσης ότι γίνονται εισαγωγές λαχανικών από χώρες στις οποίες χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και 20 χρόνια ενώ όσον αφορά τους εποχικούς εργάτες από τρίτες χώρες οι βίζες καθυστερούν από έξι μήνες έως ένα χρόνο και οι αγρότες να μην έχουν εργατικά χέρια.

Στην περιοχή της Νάουσας, γνωστή για την παραγωγή φρούτων υψηλής ποιότητας, όλα τα φρούτα που παράγονται πλην των κερασιών είναι ελλειμματικά. Η κατανάλωση είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή. Πολλά φρούτα φεύγουν για εξαγωγές ενώ υπάρχει και ένα μεγάλο μέρος της γης που έχει εγκαταλειφθεί. Όπως λέει στο CNN Greece ο κ. Γιώργος Ταμπακιάρης, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Νάουσας, το μεγάλο πρόβλημα της περιοχής είναι ότι δεν ασχολούνται πλέον οι νέοι με τη γη. Σε αυτό συντελεί το γεγονός ότι η αγροτική παραγωγή δεν ενισχύεται από το κράτος, το εισόδημα που μένει στον παραγωγό τελικά είναι πολύ χαμηλό και αυτό αποθαρρύνει τους νέους να συνεχίσουν τη δουλειά των γονιών τους. Η περιοχή της Νάουσας είναι μοναδική για την ποιότητα των φρούτων της και γι αυτό έχει λάβει πιστοποιήσεις για μια σειρά προϊόντων από την ΕΕ. O κ. Ταμπακιάρης υποστηρίζει επιπλέον ότι θα πρέπει η Πολιτεία να στηρίξει τους συνεταιρισμούς. Στην Ευρώπη το 90% της παραγωγής διακινείται μέσω συνεταιρισμών και είναι η ασφαλέστερη οδός για…

Το 2027 ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέλλας συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής. Είναι από τους παλαιότερους και τους μεγαλύτερους συνεταιρισμούς στη χώρα και σήμερα έχει περίπου 500 μέλη και 200 συνεργαζόμενους αγρότες και εταιρίες. Διαθέτει, συσκευαστήριο, χυμοποιείο, κονσερβοποιείο, εκκοκκιστήριο βάμβακος, συσκευαστήριο δημητριακών, και ασχολείται επίσης με τη διάθεση λιπασμάτων και προϊόντων φυτοπροστασίας. Με λίγα λόγια είναι σημείο αναφοράς για την περιοχή. Ο κ. Μιχάλης Φαρμάκης, πρόεδρος του συνεταιρισμού μιλώντας στο CNN Greece τονίζει ότι ο αγρότης για να έχει μέλλον, θα πρέπει να είναι συνεταιρισμένος ώστε να νιώθει ασφάλεια και να πληρώνεται στην ώρα του. Και στην Πέλλα, τα προβλήματα των αγροτών είναι τα ίδια. Υψηλό κόστος παραγωγής, έλλειψη εργατικών χεριών. «Αυτό που θα λέγαμε στην κυβέρνηση είναι να επιδοτήσουν την παραγωγή και όχι τους αγρότες του καναπέ. Να επιδοτήσουν τον αγρότη να παράξει περισσότερο. Υπάρχει αγορά για τα προϊόντα μας», καταλήγει ο κ. Φαρμάκης.

Το οροπέδιο Λασιθίου είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση οικονομικού μοντέλου μικρής κλίμακας. «Αποκλεισμένο» σχεδόν καθώς ακόμη και σήμερα ο δρόμος για να φτάσει κανείς είναι δύσκολος, και περικυκλωμένο από το όρος Δίκτη είναι ένα τόπος που ζει από την αγροτική παραγωγή και την κτηνοτροφία και το μοντέλο του δουλεύει και αποδίδει. Με κύριο αγροτικό προϊόν την πατάτα, το Οροπέδιο δεν περιμένει από τον τουρισμό για να ζήσει και επιμένει σε αυτό που ξέρει να κάνει εδώ και χρόνια. Το νερό και τα εργατικά είναι τα βασικά προβλήματα για τους αγρότες της περιοχής, όπως άλλωστε και στην υπόλοιπη Ελλάδα, και το συνεταιριστικό μοντέλο του είναι πετυχημένο. Ένα παράδειγμα οικονομικού μοντέλου που δεν παραμερίζει την πολιτισμική ταυτότητα.

Το πορτοκάλι Χανιών για πολλά χρόνια ήταν σήμα κατατεθέν για το νησί της Κρήτης και ένα πασίγνωστο προϊόν για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Δυστυχώς ή ευτυχώς, το πορτοκάλι Χανίων σταδιακά χάνεται και τη θέση του παίρνει το αβοκάντο μια δυναμική καλλιέργεια με μεγάλη ζήτηση και πολύ καλό εισόδημα για τον παραγωγό. Βρεθήκαμε στα Χανιά, και συναντήσαμε τον κ. Χαρίλαο Βλαζάκη, τον άνθρωπο που συνετέλεσε όσο λίγοι στην ανάπτυξη του συνεταιρισμού Χανίων και μιλήσαμε μαζί του για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στην Κρήτη και στην τύχη που είχε ο νομός Χανίων να μπορεί να καλλιεργήσει αβοκάντο, ένα προϊόν που θέλει ειδικές κλιματολογικές συνθήκες και χώματα, καθώς και καλής ποιότητας νερό. Ο κ Βλαζάκης τόνισε μεταξύ άλλων ότι είναι άδικο για τον καταναλωτή να πληρώνει διπλάσια τιμή στη ράφι από την τιμή παραγωγού αλλά δυστυχώς οι συνεταιρισμοί και οι παραγωγοί δεν μπορούν να κάνουν τίποτα γι αυτό.

Η κλιματική αλλαγή σε συνδυασμό με την έλλειψη νερού είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κόσμος στην Κρήτη. Όπως λέει στο CNN Greece ο κ. Λάμπρος Περβολαράκης, αγρότης και εξαγωγές από το Ηράκλειο, όλες οι καλλιεργείς, τουλάχιστον στην κεντρική και Ανατολική Κρήτη αντιμετωπίζουν προβλήματα εκτός από τα κηπευτικά των οποίων η παραγωγή σημειώνει μια μικρή αύξηση και προσεγγίζει το ένα εκατομμύριο τόνους. Ωστόσο όπως λέει ο κ. Περβολαράκης και τα κηπευτικά αργά ή γρήγορα θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα. Όσον αφορά την ποιότητα των κηπευτικών των Κρήτης, ο κ. Περβολαράκης τονίζει ότι οι προδιαγραφές είναι πολύ αυστηρές πλέον και ο καταναλωτής πρέπει να είναι σίγουρος για την ασφάλεια των προϊόντων. Τέλος ο κ. Περβολαράκης καταρρίπτει το μύθο που θέλει τον μεσάζοντα να ευθύνεται για τις ψηλές τιμές στο ράφι τονίζοντας ότι το περιθώριο κέρδους των μεσαζόντων είναι οριακό. Το ανησυχητικό ωστόσο είναι άλλο, κατά τον κ. Περβολαράκη, και συγκεκριμένα το γεγονός ότι δεν υπάρχουν νέοι άνθρωποι να…

Η περιοχή της Ιεράπετρας είναι το «μανάβικο της Ελλάδας». Είναι η περιοχή που παράγεται το μεγαλύτερο μέρος των κηπευτικών εκτός εποχής που καταναλώνουμε στη χώρα. Στην Ιεράπετρα υπάρχουν σχεδόν 25.000 στρέμματα για καλλιέργειες κηπευτικών και για φυτώρια και θερμοκήπια ανθοκομίας. Τα θερμοκήπια και ειδικά στην Ιεράπετρα είναι μια εκμετάλλευση που παρουσιάζει σταθερότητα καθώς η ηλιοφάνεια είναι συνεχής όλο το χρόνο και οι θερμοκρασίες υψηλές. Ωστόσο και εδώ υπάρχουν προβλήματα όπως η έλλειψη νερού καθώς υπάρχει μεγάλο πρόβλημα υφαλμύρωσης. Επισης μεγάλο πρόβλημα είναι η έλλειψη εργατικών χεριών λόγω της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων στην μετάκληση ξένων εργατών. Όπως λέει ο κ. Μαρκάκης αυτή τη στιγμή η περιοχή της Ιεράπετρας έχει ανάγκη 6.000 εργάτες και αυτή τη στιγμή έχει περίπου τους μισούς.

Η Κωπαΐδα είναι ένας από τους μεγαλύτερους κάμπους της χώρας και o τόπος στον οποίο ξεκίνησε η βαμβακοκαλλιέργεια στην Ελλάδα. Ωστόσο το βαμβάκι συνεχώς φθίνει στην Ελλάδα παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των αγροτών και των συνεταιρισμών. Και παρά το γεγονός ότι φθίνει, εξακολουθεί να είναι το δεύτερο σημαντικότερο αγροτικό προϊόν της χώρας μετά το ελαιόλαδο και τις ελιές. H Κωπαΐδα πριν από αρκετά χρόνια είχε 300.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης. Από αυτά καλλιεργούνταν περίπου 230.000 στρέμματα και τα 140.000 ήταν βαμβάκι. Σήμερα καλλιεργούνται περίπου 180.000 στρέμματα και από αυτά μόνο τα 50.000 είναι βαμβάκι. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους για τη βαμβακοπαραγωγή στην Ελλάδα που παρόλα αυτά επιμένει, με μια ποιότητα από τις καλύτερες στον κόσμο και με προϊόν μη μεταλλαγμένο. Με το CNN Greece πήγαμε στον Ορχομενό και συναντήσαμε τον κ. Βασίλη Τσαγαλά, γενικό διευθυντή του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ορχομενού και μιλήσαμε για το βαμβάκι και το μέλλον της Κωπαΐδα. Τα λόγια του είναι μια κραυγή αγωνίας για το…

Η βαμβακοκαλλιέργια στην Ελλάδα βρίσκεται σε μεγάλη κρίση λέει στο CNN Greece o κ Σωτήρης Γιαννακός, αντιπρόεδρος της, Ομοσπονδίας Αγροτών Καρδίτσας. Αυτό συμβαίνει αφενός γιατί υπήρξε κατάρρευση των τιμών βάμβακος καθώς είναι ένα χρηματιστηριακό προϊόν και αφετέρου γιατί εκτινάχθηκε το κόστος παραγωγής λόγω της ενέργειας και των λιπασμάτων. Στη Θεσσαλία καλλιεργούνται 800.000 στρέμματα βαμβάκι και γύρω από αυτό δραστηριοποιούνται μια σειρά από επαγγέλματα. «Καταλαβαίνει κανείς πόσο σημαντικό προϊόν είναι για τη Θεσσαλία». Ωστόσο, όπως λέει ο κ. Γιαννακός, φέτος οι παραγωγοί πούλησαν με ζημιά το προϊόν τους. Ένα ακόμη μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο κάμπος, και αυτό έγινε ορατό ακόμη και στους πλέον δύσπιστους, με την πλημμύρα του Ντάνιελ είναι τα έργα για το νερό. Η περιοχή έχει πρόβλημα με το νερό και χρειάζεται τουλάχιστον τρία φράγματα εκ των οποίων δεν έχει ξεκινήσει κανένα.

Το ελληνικό βαμβάκι είναι μη γενετικά τροποποιημένο, παράγεται με αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα και χωρίς παιδική εργασία — και όμως εξάγεται ως ανώνυμη πρώτη ύλη, αναμειγνύεται με βαμβάκι άλλων χωρών και χάνει κάθε ταυτότητα, λέει στο CNN Greece ο κ. Στέλιος Ζιάμας γεωπόνος, Διευθύνων Σύμβουλος του συνεταιρισμού Cotton Farsala. Η κλωστοϋφαντουργία έχει σχεδόν εξαφανιστεί από την Ελλάδα, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατο να αγοράσει κανείς ελληνικό ρούχο από ελληνικό βαμβάκι. Ο συνεταιρισμός Cotton Farsala, είναι η πρώτη αναγνωρισμένη οργάνωση βαμβακοπαραγωγών στην Ελλάδα και προσπαθεί να αλλάξει την επικρατούσα συνθήκη στην αγορά βάμβακος μέσω πλήρους ιχνηλασιμότητας σε επίπεδο αγροτεμαχίου και τυποποίησης του προϊόντος. Το αίτημα των Ελλήνων παραγωγών είναι σαφές: το ευρωπαϊκό βαμβάκι χρειάζεται γεωγραφική ένδειξη και διαχωρισμό στην αγορά, όπως άλλα ποιοτικά προϊόντα. Ο κ. Ζιάμας τονίζει ακόμη ότι η ερήμωση της υπαίθρου απειλεί μακροπρόθεσμα και την ίδια την καλλιέργεια.

Η καλλιέργεια βαμβακιού στην Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις: υψηλό κόστος παραγωγής, χρηματιστηριακές τιμές που δεν αντανακλούν την ελληνική πραγματικότητα και ανταγωνισμό από χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Ινδία και η Βραζιλία. Παρ' όλα αυτά, το ελληνικό βαμβάκι είναι από τα ποιοτικότερα παγκοσμίως, καθώς παράγεται χωρίς γενετικές τροποποιήσεις και υπό αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα, λέει στο CNN Greece ο κ. Σάββας Παχατίρογλου, αγρότης, γεωπόνος, και πρόεδρος του συνεταιρισμού Cotton Farsala. Το κρίσιμο πρόβλημα σύμφωνα με τον κ. Παχατίρογλου είναι ότι το 100% της παραγωγής εξάγεται ως ανώνυμη πρώτη ύλη, χάνει την ταυτότητά του και αναμειγνύεται με βαμβάκι άλλων χωρών. Η έλλειψη εγχώριας μεταποίησης σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς να αγοράσει ούτε ένα μπλουζάκι από ελληνικό βαμβάκι. Ο συνεταιρισμός Cotton Farsala προσπαθεί να αντιστρέψει αυτή την τάση μέσω τυποποίησης και ποιοτικής πιστοποίησης, ενώ εφαρμόζει και πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας για μείωση κόστους και ενίσχυση του εδάφους.

Η Αργολίδα παράγει περίπου 350.000 τόνους εσπεριδοειδών ετησίως, με φθίνουσα τάση λέει στο CNN Greece o κ. Γιάννης Δημάκης, Γενικός Διευθυντής Ένωσης Συνεταιρισμών Αργολίδας. Το πορτοκάλι υποχωρεί, ενώ τα μανταρίνια κερδίζουν έδαφος λόγω καλύτερων τιμών και αυξημένης εξαγωγικής ζήτησης. Οι τιμές του πορτοκαλιού — γύρω στα 30-40 λεπτά για το νωπό προϊόν — δεν εξασφαλίζουν βιώσιμο εισόδημα, με αποτέλεσμα το 20-30% των χτημάτων να έχει εγκαταλειφθεί. Ο κύριος ανταγωνιστής είναι η Αίγυπτος, με φθηνότερο εργατικό κόστος και διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές. Η χυμοποίηση λειτουργεί συμπληρωματικά, απορροφώντας τα προϊόντα που δεν κάνουν για εξαγωγή. Ωστόσο η εμπορία φρούτων εξακολουθεί να είναι μια σημαντική οικονομική δραστηριότητα που έχει και την βιομηχανία της. Ο τοπικός συνεταιρισμός παράγει πλήρη γκάμα χυμών και εξάγει σε 32 χώρες, με ισχυρή παρουσία σε Κίνα και Ιαπωνία.

Η καλλιέργεια πορτοκαλιού παραμένει από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής αγροτικής παραγωγής, με το 30% να εξάγεται διεθνώς λέει στο CNN Greece o κ. Σπύρος Αντωνόπουλος, πρόεδρος της Ένωσης Αγροτών Συνεταίρων Αργολίδας. Ωστόσο, ολοένα μεγαλύτερες εκτάσεις εγκαταλείπονται — στην Αργολίδα πάνω από 20%, ενώ σε περιοχές όπως η Άρτα η καλλιέργεια έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Τα αίτια είναι πολλαπλά: κατακερματισμός της γης, υψηλό κόστος ενέργειας και λιπασμάτων, έλλειψη εργατικών χεριών και ανεπαρκής νομοθεσία. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση με ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ το πρόβλημα νερού στην Αργολίδα παραμένει άλυτο παρά τις υπάρχουσες υποδομές. Ο αθέμιτος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες — κυρίως την Αίγυπτο — με χαμηλότερα εργατικά και διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές, θεωρείται από τους παραγωγούς μια κατάφωρη αδικία. Το αίτημά τους είναι σαφές: όχι προστατευτισμός, αλλά ίδιοι κανόνες για όλους στην ευρωπαϊκή αγορά.